Oświetlenie awaryjne to temat, który wraca jak bumerang w projektach, odbiorach i audytach bezpieczeństwa. W 2024 roku europejska norma EN 1838 została gruntownie zaktualizowana, a w 2025 roku uzyskała status Polskiej Normy. W praktyce oznacza to, że projektanci, instalatorzy i właściciele obiektów muszą zacząć stosować nowe wymagania, które są bardziej szczegółowe i lepiej dostosowane do współczesnych technologii (LED, systemy adaptacyjne, automatyczne testy).
Dlaczego w ogóle aktualizowano normę?
Nowa EN 1838:2024 zastępuje wersję z 2013 roku. Powody zmian są proste:
- LED-y są dziś standardem, więc wymagania dotyczące czasu aktywacji i ograniczenia olśnienia musiały zostać dostosowane.
- Większy nacisk na bezpieczeństwo użytkowników — szczególnie w miejscach o dużym ryzyku lub dużej liczbie osób.
- Dodano nowe obszary, takie jak oświetlenie podczas lockdownów czy długotrwałych przerw w zasilaniu.
- Doprecyzowano punkty szczególne, czyli miejsca, które muszą być doświetlone niezależnie od układu opraw.
W dokumencie czytamy m.in., że wymagania „zostały rozszerzone o szczegółowe zasady dotyczące punktów zagrożeń oraz specyficznych obszarów” .
Kluczowe wymagania — w pigułce
1. Rodzaje oświetlenia awaryjnego
Norma dzieli oświetlenie awaryjne na pięć głównych kategorii:
- Oświetlenie drogi ewakuacyjnej
- Oświetlenie strefy otwartej (antypanik)
- Oświetlenie stref wysokiego ryzyka
- Oświetlenie lokalne (local area lighting)
- Oświetlenie zapasowe (standby lighting)
Każde z nich ma inne wymagania dotyczące natężenia, czasu działania i aktywacji.
2. Minimalne poziomy natężenia światła
Poniższa tabelka zbiera najważniejsze wartości:
| Rodzaj oświetlenia | Minimalne natężenie | Czas działania | Czas aktywacji |
|---|---|---|---|
| Droga ewakuacyjna | 1 lx | min. 1 h | 50% w 5 s, 100% w 60 s |
| Strefa otwarta | 0,5 lx | min. 1 h | 50% w 5 s, 100% w 60 s |
| Strefa wysokiego ryzyka | ≥15 lx lub 10% normy | wg ryzyka | 0,5 s |
| Oświetlenie lokalne | wg oceny ryzyka, nie mniej niż droga ewakuacyjna | ≥ czas oświetlenia ewakuacyjnego | 5 s / 60 s |
| Oświetlenie zapasowe | wg zadania | wg zadania | wg zadania |
Źródło: wymagania z tabeli 2 normy EN 1838:2024 .
3. Punkty szczególne — lista miejsc, które MUSZĄ być doświetlone
Norma bardzo mocno podkreśla, że pewne miejsca wymagają dodatkowego doświetlenia. To jedna z najważniejszych zmian.
Do punktów szczególnych należą m.in.:
- wyjścia ewakuacyjne,
- schody i zmiany poziomu,
- skrzyżowania korytarzy,
- miejsca z gaśnicami, hydrantami, ROP-ami (min. 5 lx na pion),
- punkty pierwszej pomocy (min. 5 lx),
- urządzenia dla osób z niepełnosprawnościami (min. 5 lx),
- okolice drzwi z kontrolą dostępu,
- wyjścia z wind i drogi do najbliższej ewakuacji.
Norma mówi, że „punkty te powinny znajdować się w odległości do 2 m od oprawy awaryjnej” .
4. Ograniczenie olśnienia (glare)
To kolejny obszar, który został mocno doprecyzowany.
- Norma określa maksymalne wartości intensywności światła w cd dla różnych wysokości montażu.
- W praktyce oznacza to, że nie każda oprawa LED nadaje się do oświetlenia awaryjnego, nawet jeśli ma tryb awaryjny.
5. Wymagania dla znaków ewakuacyjnych
Nowa norma bardzo precyzyjnie opisuje:
- minimalną luminancję znaków,
- kontrast kolorów,
- czas aktywacji,
- sposób montażu,
- maksymalną odległość widzenia (wzór: l = z × h).
Przykładowo: znak musi osiągnąć co najmniej 50% wymaganej luminancji w 5 sekund po zaniku zasilania .
6. Strefy szczególne — toalety, baseny, maszynownie
Norma wprowadza konkretne wymagania dla:
Toalet i przebieralni
- powyżej 8 m² → oświetlenie antypanik,
- lobby toalet → jak droga ewakuacyjna,
- toalety dostępne → min. 1 lx na podłodze,
- miejsca z alarmem toaletowym → min. 5 lx.
Basenów
- zalecane 5 lx na wodzie i drogach wokół basenu.
Pomieszczeń technicznych
- min. 0,5 lx na podłodze,
- min. 5 lx na tablicach i urządzeniach sterujących.
7. Systemy adaptacyjne (AEELS)
Nowość, która będzie coraz częściej stosowana:
- dynamiczne wskazywanie kierunku ewakuacji,
- możliwość zamknięcia lub przekierowania trasy,
- współpraca z adaptacyjnymi znakami.
Norma wskazuje, że takie systemy powinny być zgodne z CEN/TS 17951.
8. Pomiar natężenia — praktyczne zasady
Norma dodaje obszerny załącznik o pomiarach (Annex B), w którym opisuje:
- jak mierzyć natężenie w drogach ewakuacyjnych,
- jak radzić sobie ze światłem zakłócającym,
- jak często wykonywać pomiary (co 5 lat),
- jakie klasy mierników są dopuszczalne.
To bardzo praktyczna część, szczególnie dla instalatorów i audytorów.
Co to oznacza dla projektantów i instalatorów?
✔ bardziej szczegółowe projekty
✔ konieczność stosowania opraw zgodnych z EN 60598‑2‑22
✔ większa odpowiedzialność za punkty szczególne
✔ częstsze pomiary i dokumentacja
✔ większy nacisk na bezpieczeństwo użytkowników
W praktyce — mniej „na oko”, więcej konkretów.
Podsumowanie
Nowa PN‑EN 1838:2025‑05 to nie kosmetyczna aktualizacja, ale realna zmiana podejścia do oświetlenia awaryjnego. Norma jest bardziej precyzyjna, lepiej dostosowana do technologii LED i uwzględnia współczesne scenariusze zagrożeń.
Jeśli zajmujesz się projektowaniem, instalacją lub audytami systemów bezpieczeństwa — warto wdrożyć te wymagania jak najszybciej. To nie tylko zgodność z normą, ale przede wszystkim realne bezpieczeństwo użytkowników.