Drzwi przeciwpożarowe – certyfikat to nie wszystko. Dlaczego liczą się montaż, wyposażenie i konserwacja?

Drzwi przeciwpożarowe stanowią jeden z podstawowych elementów biernej ochrony przeciwpożarowej budynku. Ich zadaniem jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia, a w zależności od klasyfikacji również dymu, pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami i strefami pożarowymi. W odpowiednich warunkach mogą zapewnić dodatkowy czas na ewakuację ludzi oraz działania ratowniczo-gaśnicze.

W praktyce jednak sama informacja o klasie EI30, EI60 czy EI120 nie gwarantuje, że drzwi będą prawidłowo działać w czasie pożaru. Znaczenie ma nie tylko konstrukcja skrzydła, ale również ościeżnica, uszczelki, zawiasy, zamek, samozamykacz, sposób osadzenia w ścianie oraz późniejsza eksploatacja.

Nawet drzwi posiadające odpowiednią dokumentację mogą nie spełnić swojej funkcji, jeśli zostaną zamontowane niezgodnie z instrukcją, wyposażone w przypadkowe elementy albo na stałe zablokowane w pozycji otwartej.

Dlatego w ochronie przeciwpożarowej liczy się nie tylko deklarowana klasa odporności ogniowej drzwi, ale cały zespół drzwiowy wraz z prawidłowym montażem i utrzymaniem.

Czym są drzwi przeciwpożarowe i jaką pełnią funkcję?

Drzwi przeciwpożarowe są zamknięciami otworów w przegrodach budowlanych, którym przypisano określoną klasę odporności ogniowej. Stosuje się je między innymi w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego, w przejściach do pomieszczeń technicznych oraz w innych miejscach, w których wymagane jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia.

W zależności od zastosowania drzwi mogą również posiadać określone właściwości dymoszczelne.

Warto podkreślić, że drzwi przeciwpożarowe nie zawsze są identyczne pod względem konstrukcji i przeznaczenia. W obiektach spotyka się rozwiązania jednoskrzydłowe, dwuskrzydłowe, przeszklone, stalowe, drewniane oraz inne konstrukcje przewidziane do określonego zastosowania.

O przydatności konkretnego rozwiązania nie decyduje jednak wyłącznie materiał, z którego wykonano skrzydło. Istotne są wyniki badań, klasyfikacja, dokumentacja producenta oraz zgodność rzeczywistego wykonania z konfiguracją, dla której wykazano wymagane właściwości.

Co oznaczają klasy EI30, EI60 i EI120?

Jednym z podstawowych parametrów drzwi przeciwpożarowych jest klasa odporności ogniowej.

W oznaczeniach stosowanych w ochronie przeciwpożarowej występują przede wszystkim litery E oraz I.

E – szczelność ogniowa

Określa zdolność elementu do powstrzymywania przenikania płomieni i gorących gazów przez przegrodę w warunkach badania.

I – izolacyjność ogniowa

Określa zdolność elementu do ograniczania wzrostu temperatury po stronie nienagrzewanej zgodnie z kryteriami właściwymi dla danej klasyfikacji.

Liczba wskazuje czas klasyfikacyjny wyrażony w minutach.

W dokumentacji można również spotkać oznaczenia takie jak EI₁ lub EI₂ z podanym czasem odporności ogniowej. Dokładne oznaczenie należy odczytywać zgodnie z klasyfikacją danego zespołu drzwiowego.

Ważne: klasa EI nie oznacza automatycznie dymoszczelności. Jeżeli projekt wymaga ograniczenia przenikania dymu, trzeba zweryfikować również odpowiednią klasyfikację w tym zakresie.

Normą dotyczącą klasyfikacji odporności ogniowej jest PN-EN 13501-2:2023-09. Obejmuje ona między innymi klasyfikację zespołów drzwiowych na podstawie wyników odpowiednich badań.

Jakie wymagania prawne dotyczą drzwi przeciwpożarowych?

Wymagania dotyczące drzwi przeciwpożarowych wynikają między innymi z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Szczególne znaczenie ma § 232, który określa wymagania dotyczące elementów oddzielenia przeciwpożarowego i zamknięć otworów znajdujących się w tych elementach.

Przykładowo, w tabeli zawartej w § 232 ust. 4 określono następujące klasy odporności ogniowej drzwi przeciwpożarowych lub innych zamknięć w otworach elementów oddzielenia przeciwpożarowego:

Tabela przedstawia wartości dla wskazanej w przepisie kategorii zamknięć. Nie zastępuje analizy wymagań dla konkretnego budynku i lokalizacji drzwi. W rozporządzeniu przewidziano również odrębne wymagania dotyczące drzwi w przedsionkach przeciwpożarowych oraz szczególne przypadki zastosowania.

Samoczynne zamykanie drzwi – istotny wymóg

Zgodnie z § 240 ust. 6 warunków technicznych drzwi, bramy i inne zamknięcia otworów o wymaganej klasie odporności ogniowej lub dymoszczelności powinny być wyposażone w urządzenia zapewniające samoczynne zamykanie otworu w razie pożaru. Przepis nakazuje również zapewnić możliwość ręcznego otwierania drzwi służących do ewakuacji.

To oznacza, że drzwi nie mogą być traktowane wyłącznie jako przegroda o określonych parametrach materiałowych. Muszą również posiadać rozwiązanie zapewniające wymagane zachowanie podczas pożaru.

W przypadku drzwi, które w codziennym użytkowaniu pozostają otwarte, należy stosować odpowiednio dobrane rozwiązania umożliwiające utrzymywanie ich w pozycji otwartej i zwolnienie blokady w sytuacji pożaru, jeżeli przewiduje je projekt i dokumentacja systemu.

Zakaz blokowania drzwi przeciwpożarowych

Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów zabrania blokowania drzwi i bram przeciwpożarowych w sposób uniemożliwiający ich samoczynne zamknięcie w razie pożaru.

Norma badawcza to nie to samo co dokumentacja konkretnego produktu

W przypadku drzwi przeciwpożarowych duże znaczenie mają normy określające sposób badania i klasyfikowania wyrobów.

Do najważniejszych należą:

PN-EN 1634-1+A1:2018-03 – określa metodę badania odporności ogniowej zespołów drzwiowych, żaluzjowych oraz otwieralnych okien. Badanie odbywa się w określonych warunkach i pozwala ocenić zachowanie badanego rozwiązania podczas oddziaływania ognia.

PN-EN 1634-3:2006 – dotyczy badania dymoszczelności zespołów drzwiowych i żaluzjowych.

PN-EN 13501-2:2023-09 – określa procedury klasyfikacji odporności ogniowej na podstawie wyników odpowiednich badań.

W praktyce należy pamiętać, że norma badawcza określa sposób przeprowadzenia badania, natomiast dokumentacja konkretnego produktu pokazuje, jakie właściwości wykazano dla określonego rozwiązania.

Dlatego nie wystarczy znaleźć w katalogu informację, że dany producent oferuje drzwi EI60. Trzeba sprawdzić, czy dokumentacja dotyczy właśnie wybranego modelu, jego konfiguracji, wymiarów, wyposażenia oraz sposobu montażu.

Certyfikat, klasyfikacja i oznakowanie – czego szukać w dokumentacji?

Określenie „certyfikat drzwi przeciwpożarowych” jest często używane potocznie, ale dokumentacja może obejmować kilka różnych elementów.

W zależności od rodzaju wyrobu i właściwej ścieżki oceny warto zweryfikować:

• deklarację właściwości użytkowych lub inną właściwą deklarację dotyczącą wyrobu;
• dokumentację klasyfikacyjną potwierdzającą wymaganą klasę odporności ogniowej;
• dokumenty dotyczące dymoszczelności, jeżeli jest ona wymagana;
• oznakowanie CE lub znak budowlany B, jeżeli ma zastosowanie do danej ścieżki wprowadzania wyrobu do obrotu;
• instrukcję montażu i dokumentację określającą dopuszczalny sposób instalacji;
• informacje o dopuszczalnych wymiarach, rodzaju ościeżnicy, wyposażeniu i podłożu.

Nie każdy typ drzwi podlega identycznej ścieżce oznakowania. Przykładowo europejska norma EN 16034, dotycząca właściwości związanych z odpornością ogniową i dymoszczelnością, jest stosowana łącznie z odpowiednią normą wyrobu, zależnie od rodzaju drzwi. Dodatkowo unijne przepisy dotyczące wyrobów budowlanych znajdują się w okresie przejściowym między rozporządzeniem 305/2011 a rozporządzeniem 2024/3110.

Dlatego dokumentację należy weryfikować w odniesieniu do konkretnego wyrobu, jego przeznaczenia oraz aktualnej podstawy oceny i oznakowania.

Drzwi przeciwpożarowe to kompletny zespół, nie samo skrzydło

To jeden z najważniejszych aspektów związanych z prawidłowym montażem.

Zespół drzwiowy może obejmować skrzydło, ościeżnicę, zawiasy, zamek, klamkę, uszczelki, samozamykacz, a w przypadku konstrukcji przeszklonych również odpowiednio dobrane przeszklenie i jego mocowanie.

Poszczególne komponenty nie są przypadkowym zestawem elementów. Muszą odpowiadać konfiguracji, dla której wykazano wymagane właściwości, albo być objęte odpowiednim zakresem zastosowania dokumentacji technicznej.

Dlatego zastąpienie zawiasu innym modelem, wymiana zamka, wykonanie dodatkowego otworu czy zmiana przeszklenia mogą mieć znaczenie dla zachowania deklarowanych właściwości.

Nie oznacza to, że każda zmiana automatycznie dyskwalifikuje drzwi. Oznacza natomiast, że zmiany należy wykonywać wyłącznie w zakresie dopuszczonym przez dokumentację producenta lub odpowiednią ocenę techniczną.

Montaż drzwi przeciwpożarowych – gdzie najczęściej pojawiają się błędy?

1. Nieprawidłowe osadzenie ościeżnicy

Nawet prawidłowo dobrane drzwi mogą nie spełnić swojej funkcji, jeśli ościeżnica zostanie zamontowana niezgodnie z instrukcją.

Znaczenie mają między innymi sposób mocowania, rozmieszczenie punktów kotwienia, geometria otworu oraz rodzaj ściany.

Nie każda konfiguracja drzwi jest przeznaczona do montażu w dowolnym podłożu. Rozwiązanie sprawdzone w ścianie murowanej nie musi automatycznie odpowiadać zastosowaniu w lekkiej ścianie gipsowo-kartonowej.

2. Zastosowanie niewłaściwego materiału montażowego

Przestrzeń pomiędzy ościeżnicą a ścianą musi zostać wykonana zgodnie z dokumentacją przewidzianą dla danego rozwiązania.

Nie należy zastępować wskazanych materiałów przypadkową pianą, zaprawą lub innym wypełnieniem tylko dlatego, że jest łatwo dostępne.

Liczy się zgodność całego sposobu montażu z rozwiązaniem, którego właściwości zostały wykazane.

3. Nieprawidłowa praca samozamykacza

Drzwi powinny osiągać położenie zamknięte zgodnie z przeznaczeniem i konfiguracją urządzenia.

Problemy mogą wynikać z nieprawidłowej regulacji, zużycia elementów, uszkodzeń lub nieodpowiedniego doboru samozamykacza.

Szczególnie istotne jest sprawdzenie, czy po otwarciu drzwi zamykają się prawidłowo i czy mechanizm zamykający nie pozostawia skrzydła w położeniu, które uniemożliwia skuteczne zamknięcie otworu.

4. Zablokowanie drzwi w pozycji otwartej

Klin, przypadkowa blokada lub inny element uniemożliwiający zamknięcie drzwi może sprawić, że przegroda nie spełni swojej funkcji podczas pożaru.

Jeżeli ze względu na sposób użytkowania pomieszczenia drzwi mają pozostawać otwarte, należy zastosować rozwiązanie do tego przeznaczone, zgodne z projektem i dokumentacją, zapewniające zwolnienie blokady w sytuacji pożaru.

5. Samowolna wymiana okuć lub elementów wyposażenia

Zmiana zamka, klamki, zawiasów, samozamykacza, uszczelek lub innych komponentów może wykraczać poza zakres wykazanych właściwości zespołu drzwiowego.

Przed wymianą należy sprawdzić, czy dany element jest dopuszczony do konkretnego rozwiązania.

6. Uszkodzenie uszczelek

Uszczelki pęczniejące oraz elementy odpowiadające za ograniczenie przenikania dymu powinny być kompletne, odpowiednio osadzone i nieuszkodzone.

Brak fragmentu uszczelki, jej odklejenie lub nieprawidłowe przycięcie może obniżyć skuteczność drzwi w warunkach pożaru.

7. Brak kontroli po zakończeniu robót

Po montażu należy sprawdzić nie tylko wygląd drzwi, ale również ich działanie, kompletność wyposażenia oraz zgodność wykonania z dokumentacją.

Brak takiej kontroli może sprawić, że nieprawidłowości pozostaną niezauważone aż do momentu awarii albo kolejnej modernizacji.

Drzwi przeciwpożarowe a dymoszczelność – dlaczego to nie to samo?

W budynkach bardzo ważna jest nie tylko ochrona przed ogniem, lecz także ograniczanie rozprzestrzeniania się dymu.

Drzwi mogą posiadać klasyfikację odporności ogniowej, dymoszczelności albo obu tych właściwości, w zależności od rozwiązania.

Dymoszczelność określa się na podstawie odpowiednich badań, między innymi według PN-EN 1634-3. W klasyfikacjach można spotkać oznaczenia takie jak Sa lub S200, odnoszące się do określonych warunków badania szczelności na dym.

Nie należy jednak samodzielnie interpretować tych oznaczeń bez odniesienia do pełnej klasyfikacji i dokumentacji produktu.

Jeżeli w projekcie wymagane są drzwi dymoszczelne, zakup drzwi opisanych wyłącznie jako EI60 nie stanowi automatycznie potwierdzenia spełnienia wszystkich wymagań dotyczących ograniczania dymu.

Jak prawidłowo przeprowadzać przeglądy i kontrolować stan drzwi?

Drzwi przeciwpożarowe powinny zachować swoje właściwości przez cały okres użytkowania, a nie tylko w chwili odbioru.

W trakcie kontroli warto sprawdzać:

• stan skrzydła i ościeżnicy;
• zamocowanie zawiasów i innych elementów;
• kompletność oraz stan uszczelek;
• prawidłowość działania zamka i mechanizmu zamykającego;
• możliwość pełnego zamknięcia drzwi;
• brak blokad uniemożliwiających samoczynne zamknięcie;
• działanie urządzeń utrzymujących drzwi otwarte, jeżeli występują;
• kompletność oznaczeń i dokumentacji;
• ewentualne uszkodzenia powstałe podczas eksploatacji.

W przypadku drzwi i bram przeciwpożarowych wyposażonych w systemy sterowania rozporządzenie MSWiA zalicza je do urządzeń przeciwpożarowych. Zastosowanie mają wtedy wymagania dotyczące wykonania zgodnie z odpowiednim projektem, przeprowadzenia prób i badań przed dopuszczeniem do użytkowania oraz przeglądów i konserwacji.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia przeglądy urządzeń przeciwpożarowych przeprowadza się w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Zakres obowiązków należy ocenić w odniesieniu do konkretnej konfiguracji drzwi i systemu sterowania.

Lista kontrolna dla wykonawcy i zarządcy

Przy odbiorze lub ocenie istniejących drzwi przeciwpożarowych warto odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań.

Dokumentacja: Czy dokumenty dotyczą dokładnie zastosowanego modelu i konfiguracji drzwi?

Klasa odporności ogniowej: Czy odpowiada wymaganiom dla konkretnego otworu i przegrody?

Montaż: Czy drzwi zamontowano zgodnie z instrukcją producenta?

Ościeżnica i podłoże: Czy zastosowany rodzaj ściany oraz sposób mocowania mieszczą się w przewidzianym zakresie?

Wyposażenie: Czy zainstalowano właściwe zawiasy, zamek, uszczelki i samozamykacz?

Zamykanie: Czy drzwi prawidłowo zamykają otwór i czy nie są zablokowane?

Dymoszczelność: Czy wykazano ją wtedy, gdy wymaga jej projekt?

Eksploatacja: Czy ustalono sposób kontroli stanu drzwi i usuwania usterek?

Takie podejście pomaga uniknąć sytuacji, w której sam produkt spełnia wymagania, ale jego rzeczywiste zastosowanie nie odpowiada rozwiązaniu przewidzianemu w dokumentacji.

Podsumowanie – drzwi przeciwpożarowe działają tylko jako prawidłowo wykonany system

Drzwi przeciwpożarowe odgrywają ważną rolę w ograniczaniu rozprzestrzeniania się ognia i dymu. Ich skuteczność zależy jednak od wielu elementów, których nie można pominąć podczas zakupu, montażu i eksploatacji.

Kluczowe znaczenie mają właściwa klasa odporności ogniowej, odpowiednia dokumentacja, zgodność komponentów, prawidłowe osadzenie ościeżnicy, działający mechanizm zamykający oraz systematyczna kontrola stanu technicznego.

Normy takie jak PN-EN 1634-1, PN-EN 1634-3 i PN-EN 13501-2 tworzą podstawę badań oraz klasyfikacji, ale nie zwalniają z obowiązku sprawdzenia, czy konkretne rozwiązanie jest odpowiednie dla projektowanego otworu i zostało zamontowane zgodnie z dokumentacją.

Najważniejsza zasada jest prosta: nie wystarczy kupić drzwi z deklarowaną klasą EI. Trzeba jeszcze zapewnić, aby kompletny zespół drzwiowy został prawidłowo zamontowany, zachował wymagane wyposażenie i mógł skutecznie zamknąć otwór podczas pożaru.

Dopiero wtedy drzwi mogą rzeczywiście pełnić funkcję, dla której zostały przewidziane w projekcie ochrony przeciwpożarowej budynku.

Podstawy prawne i normowe

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – w szczególności §§ 232 i 240.
• Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – w szczególności §§ 2–4.
• PN-EN 1634-1+A1:2018-03 – badania odporności ogniowej zespołów drzwiowych.
• PN-EN 1634-3:2006 – badania dymoszczelności zespołów drzwiowych.
• PN-EN 13501-2:2023-09 – klasyfikacja odporności ogniowej.
• PN-EN 16034:2014-11 – właściwości dotyczące odporności ogniowej i/lub dymoszczelności drzwi, bram i otwieralnych okien.