Przepusty instalacyjne to jeden z najważniejszych elementów biernej ochrony przeciwpożarowej. Każdy otwór wykonany w ścianie lub stropie stanowiącym oddzielenie przeciwpożarowe obniża jego odporność ogniową praktycznie do zera, jeśli nie zostanie prawidłowo zabezpieczony. Dlatego właśnie przepusty instalacyjne muszą być wykonane zgodnie z przepisami, certyfikowane i montowane zgodnie z instrukcją producenta.
W praktyce to właśnie nieprawidłowe przepusty są jedną z najczęstszych przyczyn negatywnych odbiorów Państwowej Straży Pożarnej.
Dlaczego przepusty instalacyjne są tak ważne?
Ściany i stropy oddzielenia przeciwpożarowego mają określoną klasę odporności ogniowej. Ich zadaniem jest powstrzymanie ognia i dymu przed przedostaniem się do kolejnych stref pożarowych.
Jednak każda instalacja — elektryczna, sanitarna, teletechniczna czy HVAC — musi przejść przez te przegrody. W miejscu przejścia powstaje otwór, który bez zabezpieczenia traci odporność ogniową, a tym samym przestaje pełnić swoją funkcję.
Dlatego przepust instalacyjny musi przywrócić klasę odporności ogniowej przegrody — i to jest jego podstawowa rola.
Co mówią przepisy?
Zgodnie z § 234 Warunków Technicznych:
- przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia przeciwpożarowego muszą mieć klasę EI wymaganą dla tych elementów (czyli jeśli ściana ma EI 120, przepust również musi mieć EI 120),
- nie trzeba wykonywać przepustów dla pojedynczych rur wodnych, kanalizacyjnych i CO przechodzących do pomieszczeń higieniczno‑sanitarnych,
- przepusty o średnicy > 40 mm w ścianach i stropach pomieszczeń zamkniętych muszą mieć klasę EI tych przegród, nawet jeśli nie są to elementy oddzielenia ppoż.,
- przejścia przez ściany zewnętrzne poniżej poziomu terenu muszą być zabezpieczone przed przenikaniem gazu.
To są jedyne obowiązujące wymagania prawne — reszta to dobre praktyki i wytyczne producentów.
Gdzie przepusty instalacyjne są obowiązkowe?
Przepusty instalacyjne są wymagane wszędzie tam, gdzie instalacje przebijają przegrody o określonej odporności ogniowej. Każdy taki otwór — niezależnie od tego, czy przechodzi przez niego kabel, rura czy kanał — osłabia ścianę lub strop i tworzy potencjalną drogę dla ognia. Dlatego przepust ma jedno zadanie: przywrócić przegrodzie jej klasę EI.
Najczęściej dotyczy to ścian i stropów oddzielenia przeciwpożarowego, czyli przegród, które mają zatrzymać pożar w miejscu jego powstania. Jeśli przez taką ścianę przechodzi pion kanalizacyjny, trasa kablowa, rura CO czy przewód teletechniczny — każdy z tych elementów musi być zabezpieczony certyfikowanym systemem. Podobnie jest w stropach, które są szczególnie narażone, bo ogień i dym naturalnie unoszą się ku górze.
Przepusty są również obowiązkowe w przegrodach wydzielających strefy pożarowe — na przykład między garażem a częścią mieszkalną, magazynem a biurami czy serwerownią a korytarzem. Nawet cienki kabel światłowodowy przebijający taką ścianę wymaga zabezpieczenia, bo w pożarze liczy się każdy centymetr otworu. W dużych obiektach przemysłowych dochodzą jeszcze oddziały pożarowe, gdzie przez jedną przegrodę często przechodzi wiele instalacji naraz — i wszystkie muszą być zabezpieczone.
Jeśli chodzi o same instalacje, przepustów wymagają praktycznie wszystkie: elektryczne, teletechniczne, wodne, kanalizacyjne, CO, wentylacyjne, klimatyzacyjne i technologiczne. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na rury z tworzyw sztucznych, które topią się błyskawicznie i tworzą otwór, przez który ogień przechodzi jak przez komin. Z kolei duże wiązki kablowe potrafią przewodzić ogień wzdłuż izolacji, dlatego wymagają systemów mas, płyt lub modułów ogniochronnych.
Rodzaje przepustów instalacyjnych przeciwpożarowych
1. Farby ogniochronne
Stosowane głównie do zabezpieczania elementów stalowych i konstrukcyjnych, ale również jako uzupełnienie systemów przepustów. Pod wpływem temperatury pęcznieją, tworząc izolacyjną warstwę chroniącą przed ogniem. Nie służą do samodzielnego wykonywania przepustów, lecz jako element systemowy.
2. Kołnierze ogniochronne
Przeznaczone do rur z tworzyw sztucznych, które topią się w czasie pożaru. Kołnierz pęcznieje i zamyka otwór po rurze, przywracając klasę EI przegrody. Stosowane przy większych średnicach i w miejscach o wysokich wymaganiach odporności ogniowej.
3. Kratki ogniochronne
Umożliwiają wentylację pomieszczeń, jednocześnie zachowując odporność ogniową przegrody. W normalnych warunkach przepuszczają powietrze, a w czasie pożaru ich wkład pęcznieje i zamyka otwór. Stosowane w drzwiach, ścianach i kanałach wentylacyjnych.
4. Masy ogniochronne
Elastyczne lub sztywne masy do uszczelniania kabli, rur metalowych i niewielkich otworów. Pęcznieją pod wpływem temperatury, tworząc barierę EI. Idealne do małych i średnich przepustów oraz miejsc, gdzie kable mogą być później dokładane.
5. Opaski ogniochronne
Zakładane na rury z tworzyw sztucznych. W czasie pożaru pęcznieją i zgniatają topiącą się rurę, zamykając otwór. Stosowane przy średnich i dużych średnicach rur, szczególnie w instalacjach kanalizacyjnych i sanitarnych.
6. Płyty ogniochronne
Najbardziej uniwersalne rozwiązanie do dużych otworów i przejść wieloinstalacyjnych. Płyty z wełny mineralnej pokryte powłoką ablacyjną pozwalają prowadzić wiele kabli i rur przez jedną przegrodę. Zapewniają wysoką odporność ogniową i łatwą obróbkę.
7. Sznury i wypełniacze ogniochronne
Stosowane jako element uzupełniający w systemach przepustów — do wypełniania szczelin, dylatacji i przestrzeni wokół rur lub kabli. Same w sobie nie stanowią pełnego przepustu, ale zapewniają szczelność i stabilność systemu.
Najczęstsze błędy przy montażu przepustów
Choć same przepusty instalacyjne nie wydają się skomplikowane, to właśnie na nich najczęściej „wykładają się” wykonawcy podczas odbiorów. W praktyce to jeden z tych elementów, które wyglądają na proste, dopóki nie trzeba ich zrobić zgodnie z dokumentacją, aprobatą techniczną i wymaganiami przegrody. PSP bardzo dokładnie sprawdza te miejsca, bo to właśnie przez źle wykonany przepust ogień i dym mogą przejść do kolejnej strefy pożarowej w kilka minut.
Najczęściej spotykane błędy to:
- stosowanie pianek montażowych zamiast systemów ogniochronnych,
- brak certyfikatu systemu lub montaż niezgodny z aprobatą,
- niewypełnienie całego otworu,
- mieszanie produktów różnych producentów,
- brak zachowania minimalnych grubości i głębokości,
- brak dokumentacji powykonawczej,
- brak oznaczeń przepustów.
Podsumowanie
Przepusty instalacyjne to istotny element biernej ochrony przeciwpożarowej. Ich zadaniem jest przywrócenie odporności ogniowej przegrody w miejscu przejścia instalacji — i tylko certyfikowane, prawidłowo zamontowane systemy są w stanie to zapewnić.
Zgodnie z § 234 Warunków Technicznych każdy przepust musi mieć klasę EI przegrody, a błędne wykonanie może skutkować nie tylko odmową odbioru, ale przede wszystkim realnym zagrożeniem dla życia i mienia.
Dlatego warto stosować sprawdzone systemy, trzymać się instrukcji producenta i dokumentować każdy etap prac.